پایپ جکینگ یکی از تخصصی ترین روش های اجرای خطوط زیرزمینی بدون حفاری ترانشه باز است؛ روشی که در پروژه های شهری، عبور از زیر خیابان ها، راه آهن، بزرگراه، رودخانه و مناطق متراکم، اجرای خط را با حداقل عملیات سطحی و مزاحمت ممکن می کند.

اما یک نکته را از همان ابتدا روشن کنیم: پیمانکار پایپ جکینگ صرفاً پیمانکاری نیست که دستگاه جک هیدرولیکی در اختیار داشته باشد. اجرای موفق این روش به طراحی مسیر، شناخت زمین، طراحی شفت ها، محاسبه نیروی جکینگ، کنترل خط و تراز، مدیریت آب زیرزمینی، روان سازی و کنترل نشست وابسته است. به همین دلیل، انتخاب پیمانکار فقط بر اساس قیمت هر متر، پرهزینه ترین تصمیم ممکن برای پروژه شماست.

در این مقاله از شرکت فریدان از تعریف پایپ جکینگ تا طراحی مسیر و شفت، انتخاب دستگاه و لوله، نیروی جکینگ، ایستگاه های میانی، کنترل نشست، ایمنی، قرارداد و در نهایت معیارهای انتخاب پیمانکار پایپ جکینگ را بررسی می کنیم.

شرکت فریدان با تخصص در عملیات زیرزمینی و لوله رانی، از مرحله مطالعات و طراحی تا اجرا و تحویل، کنار شماست. شماره تماس دریافت مشاوره رایگان : 09909709030 همین حالا با کارشناسان فریدان تماس بگیرید.

پایپ جکینگ چیست و چرا به پیمانکار پایپ جکینگ متخصص نیاز دارد؟

پایپ جکینگ یک روش اجرای خطوط زیرزمینی بدون حفر ترانشه ممتد است که در آن لوله به صورت مرحله ای از داخل شفت شروع به حرکت می کند و نیروی رانش جک های هیدرولیکی، لوله ها را پشت سر سر برش یا شیلد به داخل زمین می راند.

در تعریف فنی EN 12889، Pipe Jacking به سیستمی گفته می شود که لوله ها مستقیماً پشت سر یک سر برش یا شیلد و با نیروی جک هیدرولیکی از شفت رانش وارد زمین می شوند و لوله ها در زیر زمین یک رشته پیوسته را تشکیل می دهند. در یک پروژه واقعی، اجزای اصلی معمولاً شامل موارد زیر هستند:

• شفت شروع یا Launch Shaft
• شفت دریافت یا Reception Shaft
• ریل و سیستم هدایت
• جک های هیدرولیکی
• واحد قدرت هیدرولیک
• شیلد یا دستگاه حفاری
• لوله های مخصوص جکینگ
• سیستم انتقال مصالح حفاری
• سیستم روان سازی
• سیستم هدایت و کنترل خط و تراز
• سیستم اندازه گیری نیروی جک
• تجهیزات آب زدایی
• تجهیزات ایمنی و تهویه در صورت نیاز

بنابراین پیمانکار پایپ جکینگ باید هم زمان چند حوزه تخصصی را مدیریت کند.برای آشنایی کامل‌ تر با حدود مسئولیت‌ ها، وظایف و جایگاه پیمانکار در پروژه‌ های ساختمانی، مطالعه مقاله پیمانکار ساختمان کیست؟ نیز مفید است.

مطالعه موردی اجرایی

در پروژه Greenway Sewer Diversion در بریتانیا، عملیات شامل سه رانش برای نصب مجموعاً ۵۸۰ متر لوله بتنی با قطر ۱۲۰۰ میلی متر بود. پروژه علاوه بر تونل ها، شفت های پرتاب و دریافت و سازه های موقت لازم برای اتصال به شبکه موجود را نیز شامل می شد. همین نمونه نشان می دهد که پایپ جکینگ یک عملیات مستقل و تک بعدی نیست؛ شفت، دستگاه، لوله، اتصال، سازه موقت و شبکه موجود همگی بخشی از Scope پروژه هستند.

تفاوت پایپ جکینگ، میکروتونلینگ و حفاری افقی چیست؟

یکی از اشتباهات رایج در مناقصه ها این است که همه روش های بدون ترانشه با عنوان «حفاری افقی» معرفی شوند. این روش ها تفاوت فنی دارند.

• پایپ جکینگ : در پایپ جکینگ، لوله از شفت رانش به داخل زمین جک می شود و لوله نصب شده بخشی از سازه نهایی خط است.
• میکروتونلینگ : میکروتونلینگ یک روش بسیار دقیق تر و کنترل شده تر است که معمولاً از دستگاه حفاری کنترل از راه دور، سیستم هدایت و فشار پیوسته در جبهه حفاری استفاده می کند. ASCE/CI 36-15 برنامه ریزی، طراحی، مصالح، شفت ها، عملیات، پایش، ترمیم و اندازه گیری و پرداخت پروژه های میکروتونلینگ را پوشش می دهد.
• HDD : در حفاری جهت دار افقی، ابتدا مسیر پایلوت ایجاد و سپس سوراخ بزرگ تر و عملیات Pullback انجام می شود. در HDD لوله معمولاً از پشت مسیر ایجادشده کشیده می شود، نه اینکه مانند پایپ جکینگ به صورت متوالی از شفت رانده شود.
• Auger Boring : در Auger Boring، یک لوله غلاف با کمک جک به جلو رانده می شود و خاک توسط مارپیچ خارج می شود. EN 12889 این روش را نیز در طبقه بندی روش های بدون ترانشه بررسی می کند.

پس انتخاب پیمانکار پایپ جکینگ باید بعد از مشخص شدن روش مناسب انجام شود، نه قبل از آن.

مطالعه موردی اجرایی

در پروژه Mullingar Improvement Scheme، هم میکروتونلینگ و هم Pipe Jacking در یک طرح زیرساختی شهری استفاده شد. پروژه شامل ۴۰۶ متر میکروتونل با قطر ۱۲۰۰ میلی متر و ۳۳۳ متر لوله بتنی ۱۸۰۰ میلی متری بود که بخشی از آن زیر خط راه آهن فعال اجرا شد. این نمونه به خوبی نشان می دهد که انتخاب تکنولوژی باید براساس شرایط هر بخش مسیر انجام شود.

مهم ترین معیار برای انتخاب پیمانکار پایپ جکینگ چیست؟

اگر بخواهم فقط یک معیار را انتخاب کنم، آن معیار «سابقه مشابه قابل اثبات» است. اما سابقه را هم نباید با تعداد پروژه های اعلام شده اشتباه گرفت. از پیمانکار پایپ جکینگ بخواهید حداقل این اطلاعات را درباره پروژه های مشابه ارائه کند:

• قطر لوله
• طول هر رانش
• عمق
• نوع خاک
• سطح آب زیرزمینی
• نوع دستگاه
• نوع شیلد
• مقدار نیروی جک
• نوع لوله
• روش کنترل مسیر
• تعداد شفت ها
• وجود یا عدم وجود تأسیسات مجاور
• عبور از زیر راه یا راه آهن
• وضعیت نشست سطح زمین

این اطلاعات به شما نشان می دهد سابقه پیمانکار واقعاً با پروژه شما هم خوانی دارد یا فقط یک سابقه عمومی در حوزه حفاری دارد.

مطالعه موردی اجرایی

انجمن Pipe Jacking Association مجموعه ای از مطالعات موردی واقعی منتشر کرده است که پروژه ها را بر اساس نوع کاربرد، شرایط زمین، قطر، طول و نوع عبور دسته بندی می کند؛ از پروژه های فاضلاب شهری تا عبور زیر راه آهن، جاده، رودخانه و پروژه های تخصصی. بنابراین هنگام ارزیابی پیمانکار پایپ جکینگ باید سابقه را بر اساس «شباهت فنی پروژه» بررسی کنید، نه صرفاً تعداد پروژه ها.

مطالعات ژئوتکنیک؛ اولین مرحله کار حرفه ای پیمانکار پایپ جکینگ

بزرگ ترین خطای یک پروژه پایپ جکینگ این است که پیمانکار قبل از شناخت زمین، قیمت قطعی ارائه کند. شرایط زمین روی این موارد اثر می گذارد:

• انتخاب دستگاه
• نوع سر برش
• فشار جبهه
• نیروی جک
• روان سازی
• روش تخلیه خاک
• آب بندی
• پایداری شفت
• کنترل نشست
• سرعت پیشروی

EN 12889 نیز در انتخاب روش، شرایط زمین و آب زیرزمینی را از عوامل اصلی می داند.

چه اطلاعاتی باید بررسی شود؟

حداقل باید این موارد را بشناسید:

• لایه بندی زمین
• دانه بندی
• مقاومت خاک
• چسبندگی
• سطح آب زیرزمینی
• فشار آب
• وجود قلوه سنگ
• سنگ
• خاک های نرم
• خاک های روان
• خاک های متورم شونده
• مصالح پرشده
• موانع زیرزمینی

مطالعه موردی اجرایی

در پروژه Mullingar، شرایط زمین شامل ماسه، شن و سیلت بسیار ریز بود و بخشی از مسیر نیز از محدوده شهری و زیر خط راه آهن عبور می کرد. کنترل دائمی آب زیرزمینی و خط راه آهن در طول عملیات انجام شد. این تجربه نشان می دهد پیمانکار پایپ جکینگ باید اطلاعات ژئوتکنیکی را به برنامه اجرایی تبدیل کند، نه اینکه گزارش خاک را صرفاً به عنوان یک سند قراردادی نگهداری کند.

طراحی مسیر پایپ جکینگ

مسیر پایپ جکینگ باید از نظر افقی و قائم پیش از شروع عملیات بررسی شود. در مسیر باید این موارد کنترل شوند:

• تأسیسات موجود
• خطوط آب
• فاضلاب
• گاز
• برق
• مخابرات
• فونداسیون ساختمان ها
• شمع ها
• تونل ها
• راه ها
• راه آهن
• رودخانه ها
• سطح آب زیرزمینی

یک مسیر کوتاه تر لزوماً مسیر بهتر نیست. اگر مسیر کوتاه باعث افزایش ریسک برخورد با تأسیسات یا کاهش پوشش خاک شود، صرفه جویی در طول حفاری ارزش خود را از دست می دهد.

نمونه عملی

در پروژه Putney Embankment Foreshore، یک رانش لوله در نزدیکی رودخانه و در پوشش کم اجرا شد. مسیر دارای قوس ۳۰۰ متری بود و در عمق کم، زیر بستر رودخانه قرار داشت. راهکار انتخابی پروژه شامل استفاده از لوله بتن آرمه ویژه و طراحی جزئیات اتصال و آب بندی بود. این پروژه نمونه روشنی است که نشان می دهد طراحی مسیر و انتخاب سیستم لوله باید هم زمان انجام شوند.

شفت شروع و شفت دریافت؛ بخش پنهان اما حیاتی پروژه

پایپ جکینگ از شفت شروع می شود و در شفت دریافت خاتمه پیدا می کند.اگر شفت درست طراحی نشود، حتی بهترین دستگاه نیز نمی تواند پروژه را نجات دهد. شفت باید برای موارد زیر طراحی شود:

• نیروی عکس العمل جک ها
• ریل
• تجهیزات
• ورود و خروج لوله
• ورود دستگاه
• آب بندی
• کنترل آب زیرزمینی
• سازه نگهبان
• دسترسی ایمن
• عملیات دریافت دستگاه

در پروژه های عمیق، طراحی شفت خود به یک عملیات ژئوتکنیکی و سازه ای مستقل تبدیل می شود.

مطالعه موردی اجرایی

در پروژه York Gas Development، یک شفت با عمق ۲۰ متر و قطر ۴٫۵ متر ساخته شد و سپس ۷۵ متر پایپ جکینگ با لوله قطر ۱۲۰۰ میلی متر از ساحل به سمت تأسیسات خشکی اجرا شد. این پروژه نشان می دهد پیمانکار پایپ جکینگ باید توانایی مدیریت شفت را نیز در رزومه فنی خود داشته باشد.

انتخاب دستگاه مناسب برای پیمانکار پایپ جکینگ

دستگاه باید با زمین و هندسه مسیر هماهنگ باشد. انتخاب دستگاه تحت تأثیر این عوامل قرار دارد:

• قطر
• طول
• نوع خاک
• آب زیرزمینی
• دقت مسیر
• سطح پوشش
• وجود تأسیسات
• احتمال وجود سنگ
• روش خروج مصالح
• محدودیت شفت

استفاده از دستگاه نامناسب باعث افزایش زمان، مصرف انرژی، نیروی جک، توقف و ریسک می شود.

دستگاه فقط یک ماشین نیست

یک سیستم پایپ جکینگ معمولاً مجموعه ای از تجهیزات است: جک + پاورپک + شیلد + سیستم هدایت + لوله + روان سازی + تخلیه مصالح + تجهیزات شفت

پس هنگام انتخاب پیمانکار پایپ جکینگ فقط برند دستگاه را بررسی نکنید. تیم اپراتوری، تجربه، مهندس پروژه و توان تعمیر و نگهداری اهمیت بیشتری دارند.

نیروی جکینگ چگونه محاسبه می شود؟

نیروی جکینگ یکی از مهم ترین پارامترهای طراحی است. به صورت مفهومی، نیروی کل تابع مجموعه ای از مقاومت ها است:

نیروی جکینگ ≈ مقاومت برش و اصطکاک + مقاومت جبهه + اصطکاک جداره + اثر وزن و شرایط مسیر + ضرایب ایمنی

در عمل، محاسبه دقیق به مدل زمین، قطر، طول، روان سازی، جنس لوله، وضعیت تماس و روش اجرا وابسته است. ASCE/CI 27-17 به طراحی مستقیم لوله های بتنی پیش ساخته برای جکینگ اختصاص دارد و حتی پیوست جداگانه ای برای برآورد نیروی جکینگ ارائه می کند. ASTM نیز در مشخصات لوله های بتنی مخصوص جکینگ تصریح می کند که لوله باید برای بارهای طولی ناشی از جکینگ بررسی شود و محاسبات بیشتری برای تعیین حداکثر نیروی جک موردنیاز است.

مطالعه موردی اجرایی

در پروژه هایی با رانش های طولانی، استفاده از Intermediate Jacking Stations اهمیت پیدا می کند؛ زیرا افزایش طول تماس لوله با زمین، نیروی رانش موردنیاز را افزایش می دهد. PJA نیز در منابع آموزشی خود موضوع Interjack را به عنوان یکی از اجزای تخصصی پایپ جکینگ معرفی می کند. بنابراین پیمانکار پایپ جکینگ باید پیش از اجرا نمودار و برنامه نیروی جک را تهیه کند.

ایستگاه جک میانی چیست؟

وقتی نیروی موردنیاز از ظرفیت مجاز سیستم جکینگ یا لوله عبور کند، استفاده از ایستگاه های جک میانی در امتداد رشته لوله مطرح می شود. ایستگاه جک میانی باعث می شود نیروی رانش به بخش های کوتاه تر تقسیم شود. این سیستم نیازمند:

• جک های میانی
• سیستم کنترل
• هماهنگی حرکت
• اتصالات مناسب
• کنترل فشار
• آب بندی

است.

مطالعه موردی اجرایی

در پروژه های Pipe Jacking Association، مسیرهای طولانی و قطرهای مختلف با استفاده از سیستم های تخصصی جکینگ و میکروتونلینگ اجرا شده اند. وجود این پروژه ها نشان می دهد طراحی طول رانش باید از ابتدا با ظرفیت دستگاه، لوله و سیستم جک هماهنگ شود.

طراحی لوله؛ مهم تر از چیزی که تصور می کنید

لوله ای که برای دفن مستقیم مناسب است، لزوماً برای Pipe Jacking مناسب نیست. در زمان جکینگ، لوله تحت فشار طولی قرار می گیرد. بنابراین باید موارد زیر بررسی شوند:

• ظرفیت فشاری
• مقاومت حلقوی
• نیروی طولی
• تنش در محل اتصال
• آب بندی
• بارگذاری حمل
• بارگذاری نصب
• بارگذاری بهره برداری
• تلرانس اتصال

ASTM C1885 برای لوله های بتنی دایره ای مورد استفاده در Pipe Jacking الزامات ساخت و خرید را تکمیل می کند و تأکید دارد که طراحی برای نیروی طولی جکینگ ممکن است به محاسبات ویژه نیاز داشته باشد.

مطالعه موردی اجرایی

در پروژه Putney، استفاده از یک لوله بتن آرمه فشارقوی با یک لایه فولادی پیوسته برای آب بندی، بخشی از راهکار فنی پروژه بود و به حذف برخی عملیات حفاظتی قبلی کمک کرد. این نمونه نشان می دهد پیمانکار پایپ جکینگ نباید لوله را صرفاً یک کالای خریدنی تلقی کند؛ مشخصات لوله بخشی از طراحی کل سیستم است.

روان سازی در پایپ جکینگ

یکی از مهم ترین ابزارهای کاهش اصطکاک، روان سازی فضای اطراف لوله است. مواد روان ساز باید:

• با خاک سازگار باشند.
• به محیط آسیب نامطلوب وارد نکنند.
• قابلیت پمپاژ مناسب داشته باشند.
• در شرایط پروژه پایدار بمانند.
• به آب زیرزمینی و محیط اطراف توجه کنند.

EN 12889 در بخش اجرای کار به روان ساز و محیط نگهدارنده نیز توجه دارد. اگر روان سازی به درستی انجام نشود، نیروی جک افزایش پیدا می کند و احتمال آسیب به لوله و توقف عملیات بالا می رود.

مطالعه موردی اجرایی

در پروژه های شهری PJA، شرایط زمین از ماسه و شن تا رس و سیلت متفاوت بوده است و روش کنترل جبهه و روان سازی متناسب با شرایط زمین انتخاب شده است. پس نسخه ثابت برای روان سازی وجود ندارد؛ پیمانکار پایپ جکینگ باید سیستم را با زمین پروژه تطبیق دهد.

کنترل خط و تراز

در پروژه های فاضلاب ثقلی، خط و تراز اهمیت ویژه دارد. انحراف در شیب می تواند ظرفیت هیدرولیکی خط را تحت تأثیر قرار دهد. سیستم هدایت باید امکان بررسی مداوم داشته باشد. در پروژه های میکروتونلینگ معمولاً سیستم لیزری و هدایت دقیق استفاده می شود؛ ASCE 36-15 نیز بر سیستم هدایت، ماشین کنترل از راه دور و اجرای دقیق خطوط تأکید دارد.

مطالعه موردی اجرایی

در پروژه Greenway، سه رانش برای نصب ۵۸۰ متر لوله ۱۲۰۰ میلی متری اجرا شد و اتصال مسیر جدید به شبکه فاضلاب موجود بخشی از عملیات بود. چنین پروژه ای نیازمند کنترل دقیق مسیر و شفت های دریافت و شروع است.

نشست زمین؛ ریسک اصلی پروژه های شهری

وقتی حفاری زیر خیابان یا ساختمان انجام می شود، فقط خود لوله اهمیت ندارد؛ رفتار زمین بالای مسیر نیز باید کنترل شود. نشست زمانی اهمیت ویژه پیدا می کند که مسیر از زیر:

• خیابان پرتردد
• ساختمان
• راه آهن
• تأسیسات حساس
• فرودگاه
• روسازی
• رودخانه

عبور کند. کنترل جبهه، قطر حفاری، فضای بیش از حد حفاری، آب زیرزمینی و کیفیت تزریق، همگی روی رفتار سطح زمین اثر دارند.

مطالعه موردی اجرایی

در پروژه Schola Green، یک عبور زیر خط راه آهن با لوله ۱۲۰۰ میلی متری انجام شد. پروژه در شرایطی اجرا شد که عملکرد زیرساخت ریلی باید هم زمان با عملیات زیرزمینی حفظ می شد. در چنین پروژه ای پیمانکار پایپ جکینگ باید برنامه پایش سطح و سازه مجاور را بخشی از روش اجرایی قرار دهد.

عبور پایپ جکینگ از زیر راه آهن

عبور از زیر راه آهن از حساس ترین کاربردهای این روش است. چرا؟ زیرا:

• توقف خط معمولاً امکان پذیر نیست.
• نشست بسیار محدود باید باشد.
• ارتعاش و تغییرشکل باید کنترل شود.
• مجوزها و الزامات مالک زیرساخت اهمیت دارند.
• مسیر باید دقیق باشد.

در پروژه Mullingar، بخشی از لوله ۱۸۰۰ میلی متری زیر خط راه آهن بین شهری فعال جک شد و آب زیرزمینی و خط راه آهن به طور مداوم پایش شدند. این نمونه یکی از بهترین شواهد برای اهمیت تخصص واقعی پیمانکار پایپ جکینگ در پروژه های حساس است.

عبور زیر بزرگراه و خیابان

در محیط شهری، پایپ جکینگ ارزش خود را زمانی نشان می دهد که حفاری ترانشه باز باعث اختلال گسترده شود. مزایا شامل:

• کاهش تخریب روسازی
• کاهش اختلال ترافیکی
• کاهش حجم خاکبرداری سطحی
• کاهش طول محدوده کارگاه
• حفظ دسترسی شهری

است. البته این مزایا فقط زمانی محقق می شوند که طراحی و اجرا دقیق باشد.

عبور زیر رودخانه

عبور زیر رودخانه، هم زمان سه مسئله مهم ایجاد می کند:

1. آب زیرزمینی و فشار آب
2. پایداری جبهه
3. حساسیت بستر و سازه های اطراف

در چنین شرایطی انتخاب روش حفاری و لوله اهمیت ویژه ای دارد.

مطالعه موردی اجرایی

در پروژه Putney Embankment، مسیر لوله در پوشش کم و زیر بستر رودخانه اجرا شد و طراحی ویژه لوله و آب بندی برای شرایط پروژه انجام گرفت. این پروژه نشان می دهد پیمانکار پایپ جکینگ در پروژه های عبور از زیر آب باید علاوه بر حفاری، دانش سازه، آب بندی و هیدرولیک را نیز در اختیار داشته باشد.

پایپ جکینگ در خاک نرم

خاک نرم و اشباع از حساس ترین شرایط اجرایی است. مشکلات اصلی:

• ناپایداری جبهه
• ورود آب
• کاهش ظرفیت تحمل
• افزایش اصطکاک
• تغییر شکل زمین
• دشواری کنترل مصالح حفاری

در چنین شرایطی روش حفاری و کنترل جبهه باید با اطلاعات ژئوتکنیکی هماهنگ شود.

مطالعه موردی اجرایی

در پروژه Greenway، عملیات در محیطی شهری با زیرساخت موجود و شبکه فاضلاب فعال انجام شد. ترکیب شفت های عمیق، حفاری زیرساخت شهری و اتصال به شبکه موجود، نیازمند کنترل دقیق شرایط زمین و عملیات بود.

پایپ جکینگ در زمین سنگی

زمین سنگی نیازمند ابزار و شیلد مناسب است. وجود سنگ های بزرگ در خاک نیز می تواند عملکرد سر برش را تحت تأثیر قرار دهد. پیمانکار باید پیش از اجرا مشخص کند:

• مقاومت سنگ چقدر است؟
• شکستگی ها چگونه اند؟
• آب درزه ها چقدر است؟
• تجهیزات حفاری برای سنگ مناسب هستند؟
• انتقال قطعات حفاری چگونه انجام می شود؟

انتخاب دستگاه بدون توجه به این موارد اشتباه است.

نقش سیستم هدایت در انتخاب پیمانکار پایپ جکینگ

در پروژه های دقیق، هدایت مسیر باید به صورت مستمر انجام شود. حداقل باید بتوانید:

• موقعیت سر حفاری را بدانید.
• انحراف افقی را کنترل کنید.
• انحراف قائم را کنترل کنید.
• روند اصلاح مسیر را ثبت کنید.
• داده ها را مستندسازی کنید.

EN 12889 نیز انتخاب روش را به دقت موردنیاز مسیر مرتبط می کند.

مطالعه موردی اجرایی

در پروژه های میکروتونلینگ ثبت پارامترهای جکینگ، هدایت و عملیات بخشی از فرآیند کنترل است و EN 12889 نیز برای ثبت پارامترهای جکینگ و عملیات اجرایی بخش مشخصی دارد.

کنترل فشار جک ها

فشار جک فقط یک عدد روی مانومتر نیست. باید روند تغییر آن ثبت شود. افزایش ناگهانی فشار می تواند علامتی برای بررسی موارد زیر باشد:

• افزایش اصطکاک
• تغییر شرایط خاک
• مشکل روان سازی
• انحراف مسیر
• مشکل اتصال
• انسداد مسیر
• تغییر شرایط جبهه

بنابراین پیمانکار پایپ جکینگ باید Log روزانه و لحظه ای عملیات را نگهداری کند.

در پیمانکار پایپ جکینگ Interjack چه زمانی اهمیت پیدا می کند؟

هرچه طول رانش بیشتر شود، کنترل نیروی جک مهم تر می شود. ایستگاه های میانی باعث تقسیم نیروی رانش می شوند. اما نصب آنها خود نیازمند طراحی است. باید:

• موقعیت مناسب تعیین شود.
• ظرفیت جک ها مشخص شود.
• توزیع نیرو کنترل شود.
• آب بندی اتصال بررسی شود.
• کنترل هم زمان جک ها انجام شود.

این موضوع به ویژه در رانش های طولانی اهمیت دارد.

تزریق پشت لوله

پس از عبور لوله، فضای حلقوی بین سطح حفاری و لوله باید مطابق طراحی پروژه مدیریت شود. تزریق می تواند برای:

• تثبیت فضای حلقوی
• کاهش ریسک نشست
• بهبود شرایط پیرامون لوله
• کنترل حرکت زمین

به کار رود. اما نوع ماده و فشار تزریق باید با زمین و طراحی سازگار باشد. تزریق بیش ازحد نیز می تواند مشکل ایجاد کند. بنابراین پیمانکار پایپ جکینگ باید طرح تزریق، مقدار، فشار و ترتیب عملیات را مستند کند.

کنترل آب زیرزمینی

آب زیرزمینی یکی از متغیرهای تعیین کننده است. باید سطح آب و فشار آن در طراحی شفت و جبهه حفاری دیده شود. روش های کنترل شامل مواردی مانند:

• پمپاژ
• آب بندی
• دیوارهای آب بند
• سیستم های کنترل فشار
• مدیریت آب ورودی

است.

مطالعه موردی اجرایی

در پروژه Mullingar، به دلیل عبور مسیر در شرایط شهری و زیر خط راه آهن، پایش مداوم آب زیرزمینی و راه آهن در طول عملیات انجام شد. این دقیقاً همان سطحی از مدیریت است که از یک پیمانکار پایپ جکینگ متخصص انتظار می رود.

ایمنی در پایپ جکینگ

ایمنی در این روش به دلیل وجود شفت، تجهیزات هیدرولیک، حفاری زیرزمینی و گاهی فضای بسته اهمیت ویژه دارد. برنامه ایمنی باید موارد زیر را پوشش دهد:

• ورود به شفت
• سقوط
• تجهیزات بالابر
• فشار هیدرولیک
• برق
• آب
• تهویه
• گازهای خطرناک
• ارتباطات
• نجات اضطراری
• آتش سوزی
• کار در فضای بسته

اگر شرایط پروژه نیازمند ورود نفر به داخل مسیر باشد، موضوع فضای بسته و امداد اضطراری اهمیت بیشتری پیدا می کند. EN 12889 بین روش های دارای حضور نفر و بدون حضور نفر تمایز قائل می شود.

پیمانکار پایپ جکینگ و کنترل کیفیت لوله های جکینگ

قبل از ورود هر لوله به شفت، باید حداقل این موارد بررسی شود:

• ابعاد
• سلامت سطح
• محل اتصال
• واشر
• ترک
• آسیب حمل
• مشخصات سازنده
• شماره بچ
• گواهی کیفیت

لوله ای که هنگام جکینگ آسیب ببیند، فقط یک قطعه معیوب نیست؛ می تواند کل رانش را متوقف کند. ASTM C1885 برای لوله های بتنی مخصوص Pipe Jacking الزامات تکمیلی تولید و خرید را مشخص می کند.

تست و تحویل خط

بعد از اجرای خط، عملیات تمام نشده است. بسته به نوع خط باید موارد مربوط به پروژه بررسی شود:

• کنترل مسیر
• بازرسی بصری
• آب بندی
• تست نشتی
• تست عملکرد
• اتصال به شبکه
• پاک سازی
• تهیه As-Built

EN 12889 نیز بازرسی بصری و تست آب بندی را در بخش بازرسی و آزمایش خطوط جدید بدون ترانشه پوشش می دهد.

مبحث ۱۶ مقررات ملی ساختمان چه ارتباطی با پیمانکار پایپ جکینگ دارد؟

این بخش نیازمند تفکیک دقیق است. مبحث ۱۶ مقررات ملی ساختمان با عنوان «تأسیسات بهداشتی» الزامات مربوط به تأسیسات بهداشتی داخل ساختمان را پوشش می دهد؛ از جمله شبکه آب مصرفی، فاضلاب بهداشتی، هواکش فاضلاب و آب باران ساختمان. متن منتشرشده از مبحث ۱۶ نیز برای این موارد حدود و دامنه مشخص دارد. اما نباید مبحث ۱۶ را به عنوان استاندارد تخصصی اجرای Pipe Jacking معرفی کرد.

وقتی یک خط فاضلاب شهری در خارج از ساختمان و زیر خیابان با روش بدون ترانشه اجرا می شود، اسناد فنی پروژه، الزامات دستگاه بهره بردار، مشخصات فنی قرارداد، استانداردهای مربوط به روش اجرا و الزامات محلی اهمیت مستقیم تری پیدا می کنند. این تفکیک برای پیمانکار پایپ جکینگ بسیار مهم است؛ زیرا استناد اشتباه به مقررات ملی ساختمان می تواند Scope قانونی و فنی پروژه را مخدوش کند.

استاندارد EN 12889:2022 چه چیزی را پوشش می دهد؟

EN 12889:2022 یکی از مراجع مهم برای ساخت بدون ترانشه و آزمایش خطوط جدید فاضلاب و زهکشی است. دامنه آن شامل:

• ساخت بدون ترانشه
• جایگزینی بدون ترانشه
• آزمایش خطوط جدید
• روش های دارای نفر
• روش های بدون نفر
• روش های هدایت پذیر
• روش های غیرقابل هدایت

است. اما خود استاندارد تصریح می کند که روش های بازسازی برخی سیستم های موجود در دامنه آن نیستند و کارهای مربوط به منهول ها و برخی اتاقک های بازرسی نیز خارج از دامنه آن قرار می گیرند و به EN 1610 ارجاع داده می شوند. پس هنگام تهیه Specification برای پیمانکار پایپ جکینگ باید Scope استاندارد را دقیق بخوانید.

ASCE 27-17 برای لوله های بتنی جک شونده

ASCE/CI 27-17 به طراحی مستقیم لوله بتنی پیش ساخته ای می پردازد که با روش جکینگ نصب می شود. این سند موضوعاتی مانند:

• طراحی لوله
• نصب
• عملیات جکینگ
• نیروی جکینگ
• ساخت لوله
• الزامات اجرا

را پوشش می دهد. این استاندارد برای هر پروژه ای الزام قانونی محسوب نمی شود؛ بلکه یک مرجع فنی بین المللی است و باید در مشخصات فنی پروژه صراحتاً تعیین شود که استفاده از آن الزامی است.

ASTM C1885 برای لوله های بتنی Pipe Jacking

ASTM C1885 الزامات ساخت و خرید لوله های بتنی دایره ای مورد استفاده در Pipe Jacking را مشخص می کند. نکته مهم این است که این استاندارد مکمل استاندارد پایه تولید لوله است و برای لوله هایی که قرار است در عملیات جکینگ استفاده شوند، جزئیات اضافه ای را در نظر می گیرد. صفحه رسمی ASTM در حال حاضر C1885-23 را به عنوان نسخه فعال نشان می دهد. بنابراین در Specification بهتر است فقط عبارت «ASTM C1885» نوشته نشود؛ ویرایش موردنظر نیز مشخص شود.

ASCE 36-15 و میکروتونلینگ

ASCE/CI 36-15 برای میکروتونلینگ تدوین شده است. این راهنما موضوعاتی مانند:

• برنامه ریزی
• شرایط سایت
• مطالعات ژئوتکنیکی
• تجهیزات
• طراحی
• شفت
• اسناد قرارداد
• طراحی لوله
• عملیات
• پایش
• اندازه گیری و پرداخت

را پوشش می دهد. پس اگر پروژه شما در واقع Microtunneling است، نه Pipe Jacking ساده، انتخاب پیمانکار پایپ جکینگ باید بر اساس تجربه واقعی در Microtunneling نیز ارزیابی شود.

برآورد هزینه پیمانکار پایپ جکینگ

قیمت پایپ جکینگ را نباید فقط بر اساس «قیمت هر متر» اعلام کرد. هزینه کل تابع مجموعه ای از عوامل است:

عامل	اثر بر قیمت
قطر لوله	افزایش تجهیزات و ظرفیت جک
طول رانش	افزایش اصطکاک و زمان
عمق	افزایش هزینه شفت
جنس خاک	تغییر روش حفاری
آب زیرزمینی	افزایش تمهیدات
جنس لوله	تغییر هزینه تأمین
عبور زیر راه	افزایش کنترل و پایش
شفت	هزینه سازه و حفاری
روان سازی	هزینه مصالح و تجهیزات
سیستم هدایت	هزینه تجهیزات تخصصی
تزریق	هزینه مصالح و اجرا
انتقال مصالح	هزینه حمل و مدیریت
محدودیت شهری	افزایش هزینه تجهیز و زمان

بنابراین پیشنهاد پیمانکار پایپ جکینگ باید بعد از بررسی این عوامل مقایسه شود.

چرا قیمت هر متر معیار مناسبی نیست؟

دو پروژه را تصور کنید:

پروژه A

• قطر ۸۰۰ میلی متر
• طول ۱۲۰ متر
• خاک یکنواخت
• عمق متوسط
• بدون عبور حساس

پروژه B

• قطر ۱۵۰۰ میلی متر
• طول ۵۰۰ متر
• آب زیرزمینی بالا
• عبور زیر راه آهن
• شفت عمیق
• کنترل نشست

قیمت هر متر این دو پروژه نمی تواند یکسان باشد. پس اگر پیمانکار پایپ جکینگ بدون بررسی اطلاعات پروژه نرخ ثابت اعلام کرد، باید از او بخواهید مبنای فنی نرخ را توضیح دهد.

قرارداد با پیمانکار پایپ جکینگ باید شامل چه مواردی باشد؟

قرارداد حرفه ای باید حداقل این موارد را روشن کند:

1. محدوده کار : دقیقاً مشخص کنید پیمانکار پایپ جکینگ چه چیزی را اجرا می کند.
2. طراحی : مسئولیت طراحی مسیر، شفت، لوله و سیستم جکینگ را مشخص کنید.
3. تأمین : تعیین کنید چه کسی لوله، دستگاه، روان ساز، تجهیزات و مصالح را تأمین می کند.
4. اندازه گیری : روش اندازه گیری طول اجراشده و کارهای جانبی را مشخص کنید.
5. تغییرات : روش قیمت گذاری کار جدید و تغییر مسیر را بنویسید.
6. تأخیر : مسئولیت توقف ناشی از کارفرما، تأسیسات موجود یا شرایط زمین را تفکیک کنید.
7. تست و تحویل : معیار پذیرش خط را تعیین کنید.

اسناد فنی موردنیاز از پیمانکار پایپ جکینگ

قبل از شروع کار از پیمانکار پایپ جکینگ بخواهید:

• Method Statement
• برنامه زمان بندی
• نقشه مسیر
• نقشه شفت
• طراحی سیستم جک
• محاسبات نیروی جک
• مشخصات لوله
• مشخصات دستگاه
• برنامه روان سازی
• برنامه تزریق
• برنامه کنترل نشست
• برنامه پایش
• برنامه HSE
• برنامه QC
• مدارک اپراتورها
• رزومه پروژه های مشابه

را ارائه کند. این مدارک را پیش از Mobilization بررسی کنید، نه بعد از شروع عملیات.

معیارهای انتخاب بهترین پیمانکار پایپ جکینگ

برای انتخاب حرفه ای، این ماتریس را استفاده کنید:

معیار	وزن پیشنهادی
سابقه پروژه مشابه	۲۰٪
توان مهندسی و طراحی	۱۵٪
تجهیزات	۱۵٪
تیم اجرایی	۱۰٪
HSE	۱۰٪
QC و مستندسازی	۱۰٪
برنامه زمان بندی	۵٪
توان مدیریت شرایط پیش بینی نشده	۵٪
قیمت	۱۰٪

این درصدها «استاندارد قانونی» نیستند؛ یک مدل پیشنهادی برای ارزیابی مناقصه هستند. نکته مهم این است که قیمت نباید تمام تصمیم را تعیین کند. برترین پیمانکار پایپ جکینگ برای یک پروژه، پیمانکاری است که مجموعه توانایی های لازم برای همان پروژه را داشته باشد.

چه سؤالاتی از پیمانکار پایپ جکینگ بپرسیم؟

قبل از قرارداد، این سؤالات را مطرح کنید:

1. مشابه این قطر را اجرا کرده اید؟
2. بیشترین طول رانش شما چقدر بوده؟
3. در چه نوع خاکی اجرا کرده اید؟
4. زیر راه آهن کار کرده اید؟
5. چه سیستم هدایتی دارید؟
6. حداکثر نیروی جک پروژه های قبلی چقدر بوده؟
7. برای کاهش اصطکاک چه روش روان سازی دارید؟
8. شفت را خودتان طراحی و اجرا می کنید؟
9. چه کسی طراحی لوله را انجام می دهد؟
10. سیستم پایش نشست شما چیست؟
11. در صورت افزایش فشار جک چه فرآیندی دارید؟
12. برای توقف دستگاه چه برنامه ای دارید؟
13. قطعات یدکی دستگاه در دسترس است؟
14. چه کسی مسئول As-Built است؟
15. چه تست هایی بعد از اجرا انجام می دهید؟

پاسخ های دقیق به این پرسش ها ارزش بیشتری از یک رزومه چندصفحه ای دارند.

مطالعه موردی؛ پروژه عبور زیر زیرساخت حساس

در پروژه Schola Green Pumping Station، اجرای عبور زیر خط راه آهن با لوله ۱۲۰۰ میلی متری انجام شد و پروژه توسط Pipe Jacking Association به عنوان یک نمونه اجرایی ثبت شده است. اطلاعات پروژه نشان می دهد ماشین Herrenknecht AVN 1200 برای عملیات استفاده شد و پروژه با زیرساخت ریلی فعال درگیر بود.

درس اصلی این پروژه برای کارفرما روشن است:وقتی مسیر زیر یک زیرساخت حساس قرار می گیرد، پیمانکار پایپ جکینگ باید علاوه بر اجرای حفاری، توان پایش و مدیریت ریسک زیرساخت موجود را داشته باشد.

مطالعه موردی؛ عبور شهری در زمین متغیر

در پروژه Mullingar، عملیات در محیط محدود شهری و در شرایط متغیر ماسه، شن و سیلت انجام شد و بخشی از پروژه از زیر خط راه آهن و رودخانه عبور کرد. این پروژه نشان می دهد یک پیمانکار پایپ جکینگ متخصص باید بتواند روش اجرا را با تغییر شرایط زمین و محدودیت های محیطی تطبیق دهد.

مطالعه موردی؛ پروژه با پوشش کم زیر رودخانه

در Putney Embankment Foreshore، مسیر پایپ جکینگ در شعاع ۳۰۰ متر و با پوشش حدود ۳ متر زیر بستر رودخانه اجرا شد. پروژه از طراحی ویژه لوله و مدل سازی هیدرولیکی برای بررسی راهکار پیشنهادی استفاده کرد. درس این پروژه برای کارفرما این است که در شرایط پیچیده، انتخاب پیمانکار پایپ جکینگ باید بر مبنای توان مهندسی و حل مسئله انجام شود.

مطالعه موردی؛ شفت عمیق و رانش از ساحل

در York Gas Development، پیمانکار پایپ جکینگ مسئول طراحی و اجرای شفت ۲۰ متری با قطر ۴٫۵ متر و ۷۵ متر پایپ جکینگ با قطر ۱۲۰۰ میلی متر بود. این پروژه اهمیت یکپارچگی میان عملیات شفت و جکینگ را نشان می دهد.

چه زمانی پایپ جکینگ انتخاب مناسبی است؟

پایپ جکینگ در شرایطی ارزش ویژه ای پیدا می کند که:

• حفاری ترانشه باز اختلال زیادی ایجاد کند.
• خیابان پرتردد باشد.
• مسیر زیر راه آهن قرار داشته باشد.
• عبور زیر بزرگراه لازم باشد.
• عمق خط زیاد باشد.
• محدودیت فضای کارگاه وجود داشته باشد.
• کاهش تخریب سطحی اهمیت داشته باشد.

اما اگر مسیر کوتاه، کم عمق و خارج از محیط حساس باشد، حفاری باز در برخی پروژه ها از نظر اقتصادی منطقی تر است. بنابراین پیمانکار پایپ جکینگ حرفه ای نباید در هر پروژه ای روش خود را به عنوان تنها راه حل معرفی کند.

مزایای پایپ جکینگ

مهم ترین مزایا عبارت اند از:

• کاهش حفاری سطحی
• کاهش تخریب روسازی
• کاهش اختلال ترافیکی
• کاهش حجم خاکبرداری سطحی
• امکان عبور از زیر موانع
• مناسب برای محیط های شهری
• امکان اجرای خطوط با دقت بالا در سیستم های هدایت شده
• کاهش گستردگی کارگاه سطحی

PJA نیز پایپ جکینگ و میکروتونلینگ را به عنوان روش هایی برای نصب زیرزمینی خدمات شهری با رویکرد کاهش اختلال و اثرات محیطی معرفی می کند.

محدودیت های پایپ جکینگ

پایپ جکینگ همیشه بهترین انتخاب نیست. محدودیت ها شامل:

• نیاز به شفت
• نیاز به تجهیزات تخصصی
• حساسیت به شرایط زمین
• نیاز به طراحی دقیق
• احتمال افزایش نیروی جک
• محدودیت طول رانش
• هزینه بالای Mobilization
• نیاز به تیم تخصصی

است. پس تصمیم باید بر اساس مقایسه گزینه ها باشد.

اشتباهات رایج در انتخاب پیمانکار پایپ جکینگ

• اشتباه اول: انتخاب فقط بر اساس قیمت : قیمت پایین بدون بررسی Scope خطرناک است.
• اشتباه دوم: نادیده گرفتن مطالعات زمین : این اشتباه مستقیماً روی روش اجرا اثر می گذارد.
• اشتباه سوم: بررسی نکردن نیروی جک :نیروی جک باید از مرحله طراحی بررسی شود.
• اشتباه چهارم: استفاده از لوله نامناسب : لوله باید برای جکینگ طراحی شده باشد.
• اشتباه پنجم: نادیده گرفتن شفت : شفت بخش جدایی ناپذیر پروژه است.
• اشتباه ششم: نبود برنامه پایش  : در محیط شهری، پایش ضروری است.
• اشتباه هفتم: نداشتن برنامه توقف اضطراری : هر دستگاه تخصصی باید برنامه Recovery داشته باشد.

چک لیست نهایی انتخاب پیمانکار پایپ جکینگ

قبل از امضای قرارداد، این چک لیست را تکمیل کنید:

• پروژه مشابه دارد.
• قطر مشابه اجرا کرده است.
• طول مشابه اجرا کرده است.
• در شرایط خاک مشابه کار کرده است.
• تجهیزات متناسب دارد.
• شفت را می تواند اجرا کند.
• محاسبه نیروی جک ارائه کرده است.
• مشخصات لوله مشخص است.
• سیستم هدایت مشخص است.
• روش روان سازی مشخص است.
• روش تزریق مشخص است.
• برنامه پایش نشست دارد.
• برنامه HSE دارد.
• برنامه QC دارد.
• برنامه تست و تحویل دارد.
• مسئولیت طراحی مشخص است.
• مسئولیت تأمین مشخص است.
• شرایط تغییرات قراردادی روشن است.
• قیمت بر اساس Scope همسان ارائه شده است.

چرا تجربه پیمانکار پایپ جکینگ از دستگاه مهم تر است؟

ممکن است دو شرکت دقیقاً یک دستگاه مشابه داشته باشند. اما یکی پروژه را موفق اجرا کند و دیگری با توقف، افزایش نیروی جک یا انحراف مسیر مواجه شود. دلیل چیست؟ تفاوت در:

• اپراتور
• مهندس
• روش اجرایی
• تصمیم گیری
• شناخت خاک
• مدیریت روان سازی
• نگهداری دستگاه
• کنترل کیفیت

است. به همین دلیل هنگام انتخاب پیمانکار پایپ جکینگ، تجهیزات را با تیم و سابقه پروژه ای آن شرکت به صورت یک مجموعه ارزیابی کنید.

نقش پیمانکار پایپ جکینگ در کاهش هزینه پروژه

یک پیمانکار پایپ جکینگ متخصص فقط «مجری» نیست؛ در مرحله طراحی اجرایی نیز ارزش ایجاد می کند. او می تواند درباره:

• طول رانش
• محل شفت
• قطر لوله
• نوع دستگاه
• مسیر جایگزین
• روش روان سازی
• ایستگاه میانی

پیشنهاد فنی ارائه کند.

مطالعه موردی اجرایی

در پروژه Putney، پیشنهاد فنی پیمانکار باعث بازطراحی بخشی از راهکار، حذف یک محفظه اتصال بزرگ و کاهش نیاز به برخی عملیات موقت شد. برای ارزیابی پیشنهاد نیز مدل فیزیکی هیدرولیکی و CFD مقدماتی استفاده شد. این دقیقاً نشان می دهد پیمانکار پایپ جکینگ می تواند در Value Engineering پروژه نقش داشته باشد.

فریدان به عنوان پیمانکار پایپ جکینگ و رویکرد حرفه ای به اجرای پروژه های تخصصی

در پروژه های تخصصی زیرزمینی، انتخاب پیمانکار باید بر اساس توان واقعی مهندسی، تجهیزات، مدیریت ریسک، کنترل کیفیت و تجربه اجرایی انجام شود. اگر به دنبال همکاری با یک مجموعه تخصصی برای اجرای عملیات زیرزمینی و پیمانکاری ساختمانی هستید، انتخاب شرکت پیمانکار ساختمانی را بر اساس سابقه اجرایی، توان مهندسی، تجهیزات و تجربه پروژه های مشابه انجام دهید. شرکت فریدان می تواند در مرحله بررسی فنی، Scope، روش اجرا و الزامات پروژه وارد فرآیند ارزیابی شود.

جمع بندی؛ چگونه برترین پیمانکار پایپ جکینگ را انتخاب کنیم؟

برترین پیمانکار پایپ جکینگ را نباید با یک شعار یا پایین ترین قیمت شناسایی کرد. پیمانکار پایپ جکینگ مناسب باید بتواند پروژه را از مرحله مطالعات تا تحویل مدیریت کند.

مسیر حرفه ای انتخاب به این شکل است:

1. مطالعات زمین 
2. انتخاب روش 
3. طراحی مسیر 
4. طراحی شفت 
5. انتخاب دستگاه
6. طراحی لوله 
7. محاسبه نیروی جک 
8. طراحی روان سازی 
9. برنامه پایش 
10. اجرا 
11. تست
12. As-Built

اگر یکی از این حلقه ها حذف شود، ریسک پروژه افزایش پیدا می کند.

• استاندارد EN 12889:2022 بر اهمیت شرایط زمین، آب زیرزمینی، دقت مسیر، طول رانش و مجاورت تأسیسات در انتخاب روش تأکید دارد.
• ASCE/CI 27-17 نیز برای طراحی لوله های بتنی جک شونده و محاسبه نیروی جکینگ مرجع تخصصی مهمی است.
• ASTM C1885 نیز الزامات تکمیلی لوله های بتنی مورد استفاده در Pipe Jacking را پوشش می دهد.
• و ASCE/CI 36-15 برای پروژه های Microtunneling، برنامه ریزی، طراحی، شفت، لوله، اجرا، پایش و پرداخت را پوشش می دهد.

در نتیجه، اگر قرار است برای یک پروژه شهری، فاضلاب، آب، تأسیسات یا عبور زیر راه و راه آهن پیمانکار پایپ جکینگ انتخاب کنید، ابتدا مشخصات فنی پروژه را کامل کنید و سپس شرکت ها را با یک ماتریس یکسان مقایسه کنید. قیمت مهم است؛ اما در پایپ جکینگ، قیمت بدون طراحی و سابقه مشابه معنای کاملی ندارد.

سوالات متداول درباره پیمانکار پایپ جکینگ

۱. پیمانکار پایپ جکینگ چه کاری انجام می دهد؟

پیمانکار پایپ جکینگ مسئول اجرای خطوط زیرزمینی با روش جک کردن لوله از شفت است و بسته به Scope قرارداد می تواند طراحی، شفت، تأمین دستگاه، اجرای حفاری، نصب لوله، روان سازی، تزریق، پایش و تست را نیز بر عهده داشته باشد.

۲. تفاوت پایپ جکینگ و میکروتونلینگ چیست؟

میکروتونلینگ یک روش بسیار کنترل شده و معمولاً بدون ورود نفر به داخل مسیر است که از دستگاه حفاری کنترل از راه دور و سیستم هدایت استفاده می کند. Pipe Jacking دامنه گسترده تری دارد و می تواند با روش ها و تجهیزات مختلف اجرا شود. ASCE 36-15 مشخصاً برای Microtunneling تدوین شده است.

۳. آیا پایپ جکینگ برای عبور زیر راه آهن مناسب است؟

بله، این روش در پروژه های واقعی برای عبور زیر خطوط راه آهن استفاده شده است. در پروژه Mullingar یک بخش ۱۸۰۰ میلی متری زیر خط راه آهن فعال اجرا شد و پایش خط راه آهن و آب زیرزمینی انجام گرفت.

۴. مهم ترین عامل تعیین قیمت پیمانکار پایپ جکینگ  چیست؟

یک عامل واحد برای تعیین قیمت پیمانکار پایپ جکینگ وجود ندارد. قطر، طول، عمق، شرایط زمین، آب زیرزمینی، نوع لوله، نوع دستگاه، شفت، سیستم هدایت، محدودیت های شهری و عبور از زیر زیرساخت های حساس همگی روی قیمت اثر دارند.

۵. آیا لوله معمولی برای Pipe Jacking مناسب است؟

خیر، باید مشخص شود لوله برای بارهای جکینگ طراحی شده است. ASTM C1885 الزامات تکمیلی مربوط به لوله های بتنی مورد استفاده در Pipe Jacking را پوشش می دهد و ASCE 27-17 نیز طراحی مستقیم لوله بتنی جک شونده را بررسی می کند.

۶. نیروی جکینگ چگونه تعیین می شود؟

نیروی جکینگ به مقاومت های مسیر، اصطکاک، شرایط خاک، طول رانش، روان سازی، قطر، شرایط تماس و مشخصات لوله وابسته است. ASCE/CI 27-17 برای برآورد نیروی جکینگ راهنمای مشخص ارائه می کند.

۷. آیا پایپ جکینگ باعث حذف کامل حفاری می شود؟

خیر. در این روش حفاری ترانشه ممتد حذف می شود، اما معمولاً شفت های شروع و دریافت همچنان موردنیاز هستند و ساخت آنها خود بخشی از پروژه است.

۸. EN 12889 چه کاربردی دارد؟

EN 12889:2022 ساخت بدون ترانشه و آزمایش خطوط جدید فاضلاب و زهکشی را پوشش می دهد و روش های مختلف بدون ترانشه، شرایط زمین، اجرای کار و آزمایش خط را در دامنه خود قرار می دهد.

۹. آیا مبحث ۱۶ مقررات ملی ساختمان استاندارد اجرای Pipe Jacking است؟

خیر. مبحث ۱۶ عمدتاً به تأسیسات بهداشتی داخل ساختمان مانند آب مصرفی، فاضلاب بهداشتی و آب باران ساختمان می پردازد. برای اجرای خطوط شهری و عملیات Pipe Jacking باید اسناد فنی پروژه، الزامات بهره بردار و استانداردهای مرتبط با روش اجرا نیز بررسی شوند.

۱۰. برای انتخاب پیمانکار پایپ جکینگ چه مدارکی بگیریم؟

برای انتخاب پیمانکار پایپ جکینگ حداقل باید رزومه پروژه های مشابه، مشخصات دستگاه، Method Statement، محاسبات نیروی جک، طراحی شفت، مشخصات لوله، برنامه روان سازی، برنامه پایش، برنامه HSE، برنامه QC، زمان بندی و پیشنهاد مالی تفصیلی را دریافت و مقایسه کنید.

منابع فنی کلیدی مقاله پیمانکار پایپ جکینگ

• EN 12889:2022 – Trenchless construction and testing of drains and sewers
• ASCE/CI 27-17 – Direct Design of Precast Concrete Pipe for Jacking
• ASTM C1885 – Concrete Pipe for Pipe Jacking
• ASCE/CI 36-15 – Standard Design and Construction Guidelines for Microtunneling
• Pipe Jacking Association – Case Studies