جرایم علیه حیثیت معنوی افراد یکی از موضوعات مهم در عرصه فقه و حقوق می باشد، زیرا تعدی به حریم معنوی و حیثیت و آبروی افراد امری مهم و حساس به شمار می آید. از این رو در نظام های حقوقی مختلف توأم با حمایت کیفری همراه است. مهم ترین مصداق این دسته رفتارها جرم توهین می باشد که در مقاله حاضر ضمن بررسی توهین و ابعاد آن، به بررسی مجازات توهین در قانون ایران نیز می پردازیم.
مشاوره حقوقی | وکیل پایه یک دادگستری میانجی گر در امور کیفری دکتر مسعود مداح >>> 09030306991
توهین:
توهین عبارت است از رفتار اهانت آمیز و وهن آور نسبت به شخصِ حقیقیِ زندهِ معین به صورت حضوری و گاهی با شرط علنی بودن که صراحت در توهین داشته باشد. توهین یا به شکل ساده است و یا به شکل مشدده، که باید ویژگیهای ذیل را در بر بگیرد:
- توهین باید با فعل مثبت باشد و اهانت اصولاً با ترک فعل محقق نمی شود.
- توهین باید با الفاظ صریح باشد و صرف استفاده از الفاظ کنایه آمیز، اهانت محسوب نمی شود.
- توهین باید عرفا نسبت به شخص تحقیرآمیز باشد.
- حضور مخاطب توهین، هنگام توهین لازم نیست و ممکن است اهانت غیابی رخ دهد.
- توهین کننده باید شخص حقیقی باشد.
- ارتجالی بودن شرط نیست؛ با این توضیح که چه کسی ابتدا شروع به اهانت کرده و چه کسی در جواب اهانت، متقابلاً توهین نموده، مهم نمیباشد. (اگر فردی در جواب کسی که اول شروع به توهین کرده متقابلاً اهانت نموده باشد و واژه توهین آمیزی در جواب فرد به کار ببرد، رفتار پاسخ دهنده نیز توهین محسوب میشود.)
- توهین به اشخاص میتواند در قالب قذف یا به صورت عادی باشد.
توهین ساده (توهین به اشخاص معمولی):
ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) مجازات توهین ساده را چنین مقرر داشته است:
«(اصلاحی 1399/02/23)- توهین به افراد از قبیل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک چنانچه موجب حد قذف نباشد [مستوجب] جزای نقدی درجه شش خواهد بود.»
بر اساس ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی چند نکته قابل توجه است:
رکن مادی: رفتار مادی در این جرم، اهانت به افراد از طریق اعمالی چون فحاشی و استعمال الفاظ رکیک است. مقصود از رفتار مادی آن فعل و به اصطلاح عامیانه به زبان آوردن اهانت و فحاشی است.
لازم به ذکر است توهین در صورتی تعزیری است که الفاظ به کار برده شده، موجب حد قذف نباشد.
مشاوره حقوقی | وکیل پایه یک دادگستری میانجی گر در امور کیفری دکتر مسعود مداح >>> 09030306991
توهین (شامل تمامی انواع توهین) جرمی مطلق است، بدین مفهوم که نیاز به تحقق و نتیجه خاص نیست و به صرف اهانت کردن، جرم اتفاق افتاده است و به چه دلیل و یا انگیزه ای، اهانت و فحاشی اتفاق افتاده، تأثیری در مجازات توهین کننده ندارد.
اثبات صحت توهینی که انجام شده نیز تأثیری در مجازات مرتکب ندارد و این یکی از تفاوت های جرم توهین و جرم افترا است. به عبارت دیگر در افترا اگر مفتری صحت اسناد را اثبات کند، اصولاً مجازات نمیشود و از موجبات برائت مشارالیه میباشد؛ بنابراین اگر شخصی فرد دیگری را نادان یا کودن خطاب کند و ثابت کند که مخاطب واقعا نادان یا کودن است، در هر حال جرم توهین محقق شده است و اثبات صحت لفظ نسبت داده شده موجب سقوط مجازات نخواهد بود.
جرم توهین ساده، جرمی قابل گذشت است. بدین معنا که شروع و ادامه تعقیب و رسیدگی و اجرای مجازات منوط به شکایت شاکی و عدم گذشت وی است و با گذشت او در هر مرحله، تعقیب، رسیدگی یا اجرای مجازات متوقف میشود.
توهین مشدده (توهین به کارمندان دولت):
ماده ۶۰۹ قانون مجازات اسلامی در خصوص مجازات توهین مشدده بیان می دارد:
«(اصلاحی ۱۴۰۳/۳/۳۰) -هر کس با توجه به سمت، یکی از روسای سه قوه یا معاونان رئیس جمهور یا وزرا یا یکی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی یا نمایندگان مجلس خبرگان یا اعضای شورای نگهبان یا قضات یا اعضای دیوان محاسبات یا کارکنان وزارتخانه ها و موسسات و شرکتهای دولتی و شهرداریها در حال انجام وظیفه یا به سبب آن توهین نماید به چهل و پنج روز تا سه ماه حبس و یا تا (۷۴) ضربه شلاق و یا شش میلیون و ششصد هزار (۶,۶۰۰,۰۰۰) تا هشتاد و دو میلیون و پانصد هزار (۸۲,۵۰۰,۰۰۰) ریال جزای نقدی محکوم میشود.»
مشاوره حقوقی | وکیل پایه یک دادگستری میانجی گر در امور کیفری دکتر مسعود مداح >>> 09030306991
بر اساس ماده ۶۰۹ قانون مجازات اسلامی چند نکته قابل توجه است :
- فعل مادی: رفتار مادی (رفتاری که توسط مرتکب انجام می شود.) در این جرم، اهانت به کارمندان دولت که در حال انجام وظیفه یا به سبب آن است. به این مفهوم که کارمند دولت در حال انجام وظیفه می باشد یا به عبارتی در ساعت کاری به سر می برد. (قانونگذار از آنجایی که برای شأن و جایگاه شغل افراد، احترام قائل شده است، مجازات سنگینتری را برای مرتکبان این نوع توهین وضع کرده و از همین رو میباشد که این نوع توهین، توهین مشدده نام گرفته است.)
- مخاطب توهین باید یکی از روسای سه قوه یا معاونان رئیس جمهوری یا وزرا یا یکی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی یا نمایندگان مجلس خبرگان یا اعضای شورای نگهبان یا قضات یا اعضای دیوان محاسبات یا کارکنان وزارتخانهها و موسسات و شرکتهای دولتی و شهرداریها باشد که افراد نام برده حصریاند. (مراد از واژه حصری این است که توهین فقط نسبت به افراد نام برده که در ذیل عنوان ایشان خط کشیده شده است، مشدده میباشد و شامل سایر افراد نمی شود.)
- توهین کننده باید به مقام و سمت مخاطب توهین آگاه باشد و با توجه به سمت مخاطب، اهانت کرده باشد و علم مرتکب به سمت مخاطب در لحظه اهانت، شرط است. به عنوان مثال الف بداند که ب، قاضی است و به واسطه شغل قضاوت نسبت به وی فحاشی و توهینی مرتکب شود. در صورتی که نداند، جرم وقوع یافته از حالت مشدده خارج خواهد شد.
- این جرم نیز مانند نوع ساده آن قابل گذشت میباشد؛ با این توضیح که شروع و ادامه تعقیب و رسیدگی و اجرای مجازات منوط به شکایت شاکی و عدم گذشت وی است و با گذشت او در هر مرحله، تعقیب، رسیدگی یا اجرای مجازات نسبت به توهین کننده، متوقف خواهد شد.
- اهانت یا افترا به روسای سه قوه، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، معاونان رئیس جمهور، وزرا، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، نمایندگان مجلس، خبرگان و اعضای شورای نگهبان، به واسطه مسئولیت آنان چنانچه با انگیزه اصلاح امور کشور، علیه مدیریت و نهادهای سیاسی یا سیاستهای داخلی یا خارجی کشور، ارتکاب یابد، بدون آنکه مرتکب قصد ضربه زدن به اصل نظام را داشته باشد، جرم سیاسی محسوب میشود.
قذف:
در حقوق ایران، جرم قذف به موجب مواد ۱۳۹ تا ۱۴۲ قانون مجازات اسلامی تعریف و مجازات آن مشخص شده است. در ادامه به بررسی مواد قانونی مرتبط با قذف میپردازیم.
قذف در لغت به معنای پرتاب کردن است و در اصطلاح حقوقی، به اتهام زنا یا لواط به شخص دیگر اطلاق میشود. به عبارت دیگر، اگر کسی به دیگری نسبت زنا یا لواط بدهد، مرتکب جرم قذف شده است. (ماده۱۳۹ قانون مجازات اسلامی: قذف آن است که به شخصی نسبت زنا یا لواط داده شود.)
مطابق ماده ۱۴۲ قانون مجازات اسلامی حد (مجازات) قذف در موارد ذیل ساقط میشود:
- اگر قاذف قبل از اثبات جرم، توبه کند و مقذوف او را ببخشد.
- اگر زنا یا لواط مقذوف ثابت شود. (یعنی اگر ثابت شود که شخص واقعاً مرتکب زنا یا لواط شده است.)
- اگر قاذف و مقذوف، زن و شوهر باشند و قذف در حال غضب شدید (مثلاً در مشاجره خانوادگی) صورت گرفته باشد.
مشاوره حقوقی | وکیل پایه یک دادگستری میانجی گر در امور کیفری دکتر مسعود مداح >>> 09030306991
با توجه به موارد فوق نکات ذیل در خصوص قذف حائز اهمیت است:
- قذف فقط در مورد نسبت زنا یا لواط است و اگر کسی به دیگری دزدی، کلاهبرداری یا جرم دیگری را نسبت دهد، مشمول این مجازات نیست.
- اثبات قذف نیاز به شاهد ندارد و صرف انکار مقذوف و درخواست او برای مجازات کافی است.
- اگر قاذف بتواند ثابت کند که اتهام او صحیح بوده (مثلاً با چهار شاهد عادل)، مجازات نمیشود.
- مجازات قذف، حدی است و قابل تخفیف یا تعلیق نیست، مگر در مواردی که قانون استثناء کرده است.
پیرامون میانجی گری کیفری بیشتر بدانید.
شیوه اثبات جرم توهین:
- شهادت: شهادت افراد حاضر در هنگام فحاشی کردن.
- اسناد و مدارک: برای قاضی نقش اماره را ایفا می کند از قبیل فیلم، عکس، صدا .
- دانش و علم قاضی: درصورتی که قاضی یقین بر وقوع این جرم داشته باشد، برای اثبات جرم کافی است.
مراحل ثبت شکایت:
- مراجعه به یکی از شعب دفاتر خدمات قضایی، ثبت شکایت و پرداخت هزینههای مربوطه.
- پرنده جهت رسیدگی اولیه به دادسرا ارسال و در صورت تأیید برای دادگاه حوزه معین، ارسال خواهد شد .
- از طریق سامانه ثنا، تعیین وقت شده و برای حضور در جلسه دادگاه به طرفین دعوا یعنی شاکی و مشتکیعنه ابلاغ می شود تا در موعد مقرر حضور به عمل آورند.
مشاوره حقوقی | وکیل پایه یک دادگستری میانجی گر در امور کیفری دکتر مسعود مداح >>> 09030306991
نگارنده: احسان جایز
2 دیدگاه. ارسال دیدگاه جدید
بسیار عالی و کامل بود 👏👏
عالی